Journalistiek en Nieuwe Media

Signalement
(c) Roel Wijnants - http://bit.ly/1jGV1me

Wilders beste in Algemene Beschouwingen

Het Nederlands debat Instituut en Universiteit Leiden leggen jaarlijks tijdens de Algemene Beschouwingen de politici op de pijnbank. Wie debatteert het beste? Dit jaar was dat Geert Wilders.

UPDATE 21 september 2015: het gehele dossier over de prijs die Geert Wilders is toegekend, vindt u bij het Nederlands Debat Instituut

**

Eva Kloosterman, Roderik van Grieken en Donatello Piras van het Nederlands Debat Instituut recenseerden de debattechnieken van onze politici tijdens de Algemene Beschouwingen. Wie was retorisch gezien volgens de jury van de Debatprijs het beste? Zij schreven gezamenlijk onderstaande tekst. In hun eindrapport staat: 'Volgens het instituut leverde Wilders 'een retorisch hoogstandje' tijdens zijn eerste termijn. 'Met een snoeihard en zorgvuldig opgebouwd betoog presenteerde hij het standpunt van zijn partij. De climax was het tot twee keer toe opsommen van een lijst gemeenten waar op dit moment volgens de PVV asielzoekerscentra zijn of wellicht komen. Een ijzersterke illustratie die tot groot ongemak in de vergaderzaal leidde, omdat hij daarmee de omvang van het probleem voelbaar maakte.'

Verslag 

Traditioneel gooit drievoudig winnaar Mark Rutte hoge ogen en dit jaar eindigde de premier op de tweede plaats. Ook dit jaar is hij in staat gebleken om tijdens zijn eerste termijn soeverein de vragen van de diverse partijen te beantwoorden zonder haperingen. Slechts eenmaal kwam hij in de problemen toen hij zijn privémening over de jihadgangers die beter daar kunnen sterven in het debat betrok. Rutte weet met gemak en inhoud de meeste vragen te pareren waarbij hij ook humoristisch uit de hoek kan komen. Naast Wilders en Rutte is er een eervolle vermelding voor Kees van der Staaij van de SGP. Hij onderscheidde zich met een flashmob eerder op dag een.

Verder was dag twee een matte dag. Het debat werd bij vlagen heel technisch en daardoor lastiger te volgen. Vooral Buma, Pechtold en Roemer waren veelvuldig aanwezig bij de interruptiemicrofoon en deden dat met verve. Buma kreeg tot twee keer toe een toezegging van de premier. Pechtold bleef vandaag herhaaldelijk excelleren op zijn kritische vragen aan de regering en Roemer kwam vaak op voor de minima en de kloof tussen arm en rijk. Opvallend was dat vooral Samsom op dag twee afwezig was terwijl hij op dag een nog verraste met een visionaire retorische blik op de toekomst. Ook Klaver was beter op dreef dan op dag een. Hij plaatste interrupties en kwam steeds meer in vorm maar wel met een geheel eigen stijl.

Rutte glijdt uit

Op een vraag van Pechtold laat Rutte zich verleiden tot zijn al vaak bekritiseerde uitspraak dat hij Nederlandse jihadisten liever in Syrië ziet sterven dan terugkeren te herhalen. Prompt vallen Pechtold en later Buma hem hier vervolgens weer op aan. Het verweer van Rutte is dat zijn persoonlijke mening hier afwijkt van het kabinetsbeleid.

Dit is de cue voor Samsom om woedend Rutte aan te spreken op het feit dat hij zich nu inmiddels vijf maal heeft laten verleiden om deze controversiële uitspraak te herhalen om vervolgens te zeggen dat dit geen kabinetsbeleid is. De persoonlijke mening van de premier is volgens Samsom volstrekt irrelevant. Vanuit de banken vult Pechtold aan met 'premier onwaardig!'. Een uitglijder van Rutte. In 2002 moest toenmalig minister van Justitie Hilbrand Nawijn bijna aftreden nadat hij zich uitsprak voor de doodstraf om na een storm van kritiek zich ook te verschuilen achter een privémening.

Mataglap

Je kunt veel voorbereiden in een debat, maar Rutte improviseert er nu op los in reactie op interrupties van Buma en Pechtold over Jihad-gangers. Waar we ons gisteren nog druk maakten in ons blog over politieke clichés, is hier geen sprake van. Wel een premier die straattaal bezigt: griezels, achterlijke idioten en mataglap. Mataglap? Ja mataglap. En wat betekent het? Het komt uit het Maleis en betekent "Dit duidt de toestand aan van zinsverbijstering door woede, waarin de inlander amok maakt." Het is geen politiek cliché. Maar wel een woord dat opvalt en je niet zo vaak hoort. In dat geval zelfs taalverrijking.

Kabbelend gedeelte

We zijn aangekomen bij een technisch gedeelte van het debat en het kabbelt. Gevaar voor indutten voor de deelnemers, want er kan altijd iets gebeuren. Vooral Buma, Pechtold en Roemer mengen zich in het debat. Buma krijgt in dit gedeelte al twee toezeggingen en hoeft daar niet eens heel hard het debat voor aan te gaan. Maar Roemer en Rutte vliegen elkaar in de haren.

Roemer opent de aanval: 'Eerst de leugen van de koning, nu de banenmotor. Het aantal banen dat is geschrapt is dramatisch'. En weer volgen debatrucjes. Rutte verwijt  Roemer een karikatuur te maken. Roemer reageert dat als "je geen argumenten meer hebt, je dan zegt dat er een karikatuur gemaakt wordt". Niet zo sterk van Roemer. Beter was het geweest om uit te leggen waarom het geen karikatuur was. Nu opent Roemer de aanval op Rutte en dat is...inderdaad, een jij-bak.

Debat wordt onderhandelspel

Inmiddels beginnen de Algemene Beschouwingen meer op een onderhandelspel te lijken dan op een debat. Pechtold, Slob, en Buma proberen bij de premier te verkennen waar ruimte ligt om de komende maanden het gesprek aan te gaan over mogelijke nieuwe plannen. Rutte vindt alle suggesties interessant en wil met iedereen praten maar op dit moment geen enkele toezegging doen.

Kennelijk is Buma voor Rutte de moeilijkste gesprekspartner. Aan Slob legt hij tot grote hilariteit uit dat hij Buma 'met geen stok een kamer in krijgt'. Voor de gemiddelde kijker is het allemaal moeilijk te volgen wat hier gebeurt, maar voor de Haagse fijnproevers is het mooi om alle sprekers te zien koorddansen.

Rap rekent Samsom voor dat met de BTW-verlaging een Porsche Panamera €2000 goedkoper wordt en een brood 3 cent. Een interessant een-tweetje tussen Rutte en Samsom tegen Roemer, na een tirade van Roemer over de inkomenspolitiek van deze regering. Hij zegt dat het beter is om de BTW met 2 procent te verlagen.  Dan snelt Samsom naar de microfoon. Rap rekent hij voor dat met de BTW-verlaging een Porsche Panamera €2000 goedkoper wordt en een brood 3 cent. Waardoor Rutte de voorzet kan inkoppen. Hij grapt dat hij het voorstel van de SP ook gek vindt en dat hij niet weet hoeveel zo'n Porsche kost maar dat hij dat aan z'n voorganger kan vragen. Tot slot is Rutte benieuwd met welke auto Roemer vanavond uit de parkeergarage komt. Daarop volgt een lachsalvo in de Tweede Kamer. Zelden zagen we Roemer zo zuur kijken.

De drogreden van Roemer

'De minister-president zegt dat mijn verhaal niet deugt maar geeft geen antwoord dus mijn verhaal deugt!' Met deze cirkelredenering onderbreekt Roemer de premier. Inzet is een fel debatje tussen Roemer en Rutte over de inkomensongelijkheid. 'Mensen hebben massaal moeite met betalen met zorgpremie. Dit kabinet zorgt voor toename van ongelijkheid', stelt Roemer. 'Dat is niet waar', zegt Rutte. 'Wij willen alleen mensen stimuleren om te gaan werken.'

Het wordt rekenen voor gevorderden bij beide politici. En het gevaar bestaat dat het dan te technisch wordt en mensen afhaken. Maar beide politici strooien met voorbeelden. Roemer: 'er komt 20 keer meer bij voor de hoge inkomens. Wat is hier evenwichtig aan?' Rutte: 'Een procent op een miljoen of een procent op twintigduizend. Dat is meer. Ja duh!

Roemer: 'Mensen zitten niet te kijken op procenten, mensen zitten te kijken op centen. Schandalig dat u het woord evenwichtig in de mond neemt', roept Roemer weer. 'Absurde redenering en onterecht' reageert Rutte. Om daarna het verhaal technisch uit te leggen. Lastig om hier een winnaar aan te wijzen maar retorisch is het van beiden goed.

Roemer troeft Krol af op snelheid

Na de lunch is het tijd voor het blokje 'Ouderen'. Tegen de verwachting in is niet Henk Krol de eerste die bij de microfoon staat. Roemer is hem te snel af en neemt het initiatief. Hij citeert de Koning in de Troonrede die gezegd heeft dat ouderen er in Nederland niet op achteruit gaan komend jaar. Roemer claimt dat dit absoluut niet waar is. Meer dan 700.000 ouderen gaan er op achteruit volgens hem. Rutte strooit in zijn beantwoording met cijfers. Bij koopkrachtplaatjes wordt gekeken naar groepen en de groep ouderen gaat er gemiddeld 0,2 procent op uit. Zo werken de berekeningen nu eenmaal. Roemer kaatst terug dat het feitelijk een 'leugen'  is richting een grote groep ouderen. Volgens hem heeft de premier hier patent op en hij noemt een rijtje van eerdere onjuistheden uit het verleden. Rutte houdt stoïcijns vast aan zijn eerdere antwoord. Tijd voor Henk Krol om zich er mee te gaan bemoeien.

Rutte legt debattruc Wilders bloot

Het is een gekkenhuis hier! Wilders gaat er keihard in bij Rutte en creëert een tegenstelling tussen Nederlandse ouderen en asielzoekers. Rutte pakt dit goed op en benoemt deze debattruc expliciet. 'Wat meneer Wilders doet is een klassieke tegenstelling creëren. Misschien goed voor de mensen thuis om dat even uit te leggen. Tussen mensen in een verzorgingstehuis en de vraag aan een fatsoenlijk land om klaar te staan voor deze mensen. Meneer Wilders, dat heet besturen, verantwoordelijkheid nemen, niet alleen maar roeptoeteren.' Wilders reageert nog met 'Weet u wat fatsoenlijk bestuur is, voor je eigen volk te kiezen, voor je eigen mensen te kiezen. Het is niet fatsoenlijk om ja te zeggen voor extra geld voor asielzoekers terwijl de Nederlanders hun pensioen niet meer geïndexeerd krijgen.' Maar weer laat Rutte zien dat dit een truc is:  Een tegenstelling creëren en daartegen fulmineren. Het werkt vaak, tenzij de truc wordt ontmaskerd. En dat deed Rutte knap.

Rutte voert regie

We zijn nog steeds bij het vluchtelingenvraagstuk. Tot nu toe domineert Wilders het debat hierover. Met Pechtold en Buma die zich er ook goed in mengen. Toch komt Rutte niet in de problemen. Hij voert een sterke regie over het debat. Hij werkt met kopjes en gebruikt zijn interrupties - heel knap - om direct de vragen van gisteren te beantwoorden. Als de Kamervoorzitter wil ingrijpen om hem even ongestoord zijn verhaal te laten houden, is dat overbodig want er is nog maar één vraag over. Ook de manier van antwoorden is sterk. Hij gaat er niet hard in maar gaat juist mee in de belevingswereld van de vragensteller. Alleen met Wilders lukt dat niet. Hij gaat daar wel fel mee in debat.

Een typische drogreden die vaak voorbijkomt in politiek gevoelige debatten: de jij-bak. In dit geval vindt Rutte het opmerkelijk dat Pechtold hem niet volgt in zijn redenering over de oplossing van het vluchtelingenprobleem. Pechtold reageert als door een adder gebeten: 'wie is hier nou bezig met illusiepolitiek, wie is hier nu bezig met lagere ramingen asielzoekers en het schrappen van integratiebudgetten?' Rutte zegt vervolgens dat het geen zin heeft om te vervallen in jij-bakken, maar dat er gezamenlijk naar een oplossing gezocht moet worden. Slim, want hij benoemt wat er gebeurt en gaat daarna weer terug naar zijn boodschap. Alleen Pechtold zal niet tevreden zijn en die komt straks in het debat nog een keer terug. Dus aanval afgewend, maar slechts tijdelijk.

Rutte lacht het weg

Buma heeft beet als hij de uitspraken van Rutte vergelijkt met die van zijn minister van Financiën. De een vond de Eurotop niet verstandig, de ander juist wel. Rutte moet lachen en meldt snel dat ze het 'inmiddels weer eens zijn' en noemt het een kleinigheid omdat de regeringsleden iedere dag '20 microfoons onder hun neus kregen'. Weer de lach als wapen van Rutte, maar hij moet echt uitkijken dat het zich niet tegen hem keert.

Kort daarna kan Rutte een glimlach weer niet onderdrukken als Thieme het vluchtelingenvraagstuk koppelt aan het wereldvoedselprobleem en de agrarische sector in Nederland. 'Ik zag hem niet aankomen' spreekt Rutte eerlijk. Voor het gebruik van humor is een zeer sterk gevoel voor timing nodig, en dat heeft Rutte vaak. Maar juist in dit soort debatten is het oppassen geblazen dat dat talent niet tegen hem werkt. Een keer teveel lachen kan funest zijn.

Eerste ronde Wilders versus Rutte

Daar is de interruptie van Wilders dan. Hij houdt de lijn van gisteren vast met de mededeling dat dit Parlement niet de Nederlandse bevolking vertegenwoordigt. Nog maar 20% steunt dit Kabinet. Hij weet het stevig neer te zetten. Conclusie Wilders: tijd voor verkiezingen. Rutte speelt hier slim op in. De oplossing van Wilders (verkiezingen) zou betekenen dat er vier maanden lang geen beslissingen worden genomen. Dat kunnen wij ons niet veroorloven! Een van de meest effectieve debattechnieken: het zojuist genoemde argument van je opponent samenvatten en in één keer ontkrachten.

Klaar voor de start......Wilders!

Rutte kiest voor een rustige en zakelijke start

Nog voordat premier Rutte het woord kan nemen verschijnt Wilders al aan de interruptiemicrofoon. Een techniek die hij heel vaak gebruikt. Gisteren stond hij bijvoorbeeld al voor de officiële start van de Beschouwingen bij de microfoon om te bepleiten dat het debat een week verplaatst moest worden om deze dagen enkel en alleen over de vluchtelingenproblematiek te spreken.

Kamervoorzitter Van Miltenburg twijfelt wat te doen, zoals zij wel vaker wijfelend optreedt. Mag Wilders nu wel of niet spreken voordat de premier een woord gesproken heeft? Feitelijk is het zijn recht. Ze heeft geluk dat Wilders zelf inbindt, anders was de vlam al in de eerste minuut in de pan gevlogen.

De eerste vraag is welke strategie de premier kiest aan het begin van zijn Eerste Termijn. Gaat hij voor bevlogenheid, zakelijkheid of kiest hij direct de aanval? Het antwoord is duidelijk: Rutte kiest voor een rustige en zakelijke start. Geen grootse, visionaire of emotionele start rondom bijvoorbeeld het hoofdthema van vandaag: de vluchtelingen. Nee, Rutte kiest ervoor om aan het begin wat zakelijke constateringen te doen en de structuur van zijn betoog uit te leggen. Dat lijkt verstandig. Hij heeft nog een lange dag te gaan en kan beter wat krachten sparen. De grote vraag is waar de aangekondigde interruptie van Wilders is gebleven? Anderen hebben inmiddels aan de microfoon gestaan maar niet de PVV-leider.

Plaats een reactie

Name (required)

E-mail (required)

Een avatar? Ga naar www.gravatar.com

Onthoud mij
Hou me op de hoogte van reacties