Journalistiek en Nieuwe Media

Door docenten

Veel ophef, weinig impact: nieuwsmedia, framing en vreemdelingen

Nieuwsmedia besteden veel aandacht aan vreemdelingenkwesties. De impact daarvan op beleid is beperkt en onzeker, blijkt uit een nieuwe studie, met lessen voor journalisten en politici.

In Purmerend wordt nog vergaderd over de mogelijke komst van 600 asielzoekers, maar sommige bewoners zien de vluchtelingen al in de stad lopen . 'De beeldvorming gaat voor de besluitvorming uit', zegt de fractievoorzitter van de Purmerendse Stadspartij vandaag in de Volkskrant. Nieuwsmedia bepalen voor een belangrijk deel die beeldvorming, die beeldvorming beleid en dus, is een populair idee, bepaalt nieuwsmedia het beleid. Maar is dat wel zo? Zo veel macht hebben media niet, blijkt uit Tsunami of Tragedie, een pas verschenen studie naar de verhouding tussen nieuwsmedia en vreemdelingenbeleid, in opdracht van het Ministerie van Veiligheid en Justitie.

Zelden zit wetenschappelijk onderzoek de actualiteit zo dicht op de hielen. Verzet tegen de huisvesting van asielzoekers in het Drentse Oranje, dat gisteravond nog leidde tot schade aan de dienstauto van staatssecretaris Dijkhoff, is een van de onderzochte gevallen. Het Asielzoekersmeldpunt dat de PVV gisteren instelde, staat er niet in; het Polenmeldpunt van dezelfde partij wel. Aan de hand van deze en veertien andere casussen analyseren de Rotterdamse bestuurskundigen Rianne Dekker en Peter Scholten de impact van berichtgeving op beleid en hun conclusies nopen nieuwsmakers tot bescheidenheid. 

De traan van Mauro

De kwesties die Dekker en Scholten selecteerden, gaan over individuen, zoals Dolmatov, de Russische activist die zich ophing in detentiecentrum Rotterdam, en over abstractere zaken als de 'nareisprocedure asielkinderen'. We herinneren ons allemaal de mediagenieke Mauro Manuel, de voetballende jongen uit Eindhoven. Zijn zaak - de foto met de traan, de ontmoeting met staatssecretaris Bleker bij Pauw & Witteman - is een gaaf voorbeeld van personificatie en van de botsing tussen twee frames die veel casussen in dit onderzoek kenmerkt: het human-interestframe van Mauro's medestanders en de media, tegenover het bestuurlijke frame van minister Gerd Leers. 

Maar, zo blijkt uit Tsunami of Tragedie?: personificatie is geen garantie voor media-aandacht. Iedereen kent Mauro, maar wie kent Dennis Butera? Dennis was een jongetje van acht, dat uitgezet dreigde te worden naar Kenia. Ondanks de campagne om hem in Nederland te houden, kreeg hij betrekkelijk weinig aandacht in de media. Maar de protesten, onder andere van zijn klasgenootjes, leverden hem wel een verblijfsvergunning op. Media-aandacht is dus mooi meegenomen, maar blijkt, ook in andere casussen, geen voorwaarde voor een beleidswijziging. 

Ook het belang van personificatie moet niet worden overschat: Mauro genereerde veel nieuws, maar Dennis niet - en koploper van alle casussen is het Polenmeldpunt van de PVV, een kwestie die niet gekoppeld was aan een individuele vreeemdeling. 

Impact op beleid

Laten bewindslieden hun oren hangen naar de beeldvorming in de media? Dat hangt volgens het onderzoek sterk af van de vraag of het onderwerp ook op de politieke agenda staat. Maar ook dan hoeft beeldvorming niet te resulteren in een beleidswijziging. Het Polenmeldpunt kreeg massale aandacht van de media en was onderwerp van Kamervragen. Premier Rutte weerstond de druk om zich erover uit te spreken: het was geen kabinetsinitiatief, maar een opzetje van gedoogpartner PVV. Overigens viel voor Rutte op een gelukkig moment de druk weg doordat Hero Brinkman uit de PVV stapte en zich uitsprak tegen het Polenmeldpunt.

Bedreigingsframe

Een laatste uitkomst van het onderzoek die tegen de intuitie ingaat, is dat het frame van vreemdelingen als een bedreiging het nieuws niet overheerst. Alleen in enkele abstractere kwesties zoals het Polenmeldpunt was het dominant, maar wanneer individuen of groepen een gezicht kregen, overheerste de clash tussen human interest ('het is een schrijnend geval') en bureaucratie ('dit zijn nu eenmaal de regels').

Advies voor politici

Tsunami of Tragedie? is een rijk, bijna overvol onderzoek, dat ondanks de actualiteitswaarde nog nauwelijks is opgemerkt door nieuwsmedia. Het is geschreven in rapportenproza en beroerd geredigeerd. Maar het bevat belangrijke lessen, ook voor beleidsmakers.  Bijvoorbeeld dat wegduiken voor kritiek, zoals toenmalig staatssecretaris Teeven deed in de Dolmatov-affaire, meestal slecht uitwerkt. Het wachten is op een 'vertaling' voor politici, journalisten en het maatschappelijk middenveld. Het enige wat mist zijn praktische aanbevelingen. 

Foto: Somalische immigranten onderweg naar Lampedusa, 2008 (Noborder Network, Flickr, CC BY 2.0).

Plaats een reactie

Name (required)

E-mail (required)

Een avatar? Ga naar www.gravatar.com

Onthoud mij
Hou me op de hoogte van reacties