Journalistiek en Nieuwe Media

Door docenten
Shirley de Jong / Flickr

Onno Hoes vs. PowNed: ook een burgemeester heeft recht op privacy

In beginsel is het onfatsoenlijk iemand stiekem te filmen in de privésfeer, maar er zijn uitzonderingen. Hoe kunnen we vaststellen of de vrijheid van nieuwsgaring een rechtvaardiging biedt?

Het grondrecht van vrijheid van nieuwsgaring houdt in dat journalisten soms dingen mogen doen die onder normale omstandigheden verboden zijn. Proportionaliteit en subsidiariteit zijn de trefwoorden. Wordt een belangrijke misstand onthuld en, zo ja, staat de bijdrage aan het maatschappelijk debat in een redelijke verhouding tot de schade voor de privacy (proportionaliteit)? Waren er andere, voor de privacy minder schadelijke, methoden beschikbaar waarmee de onthulling ook had kunnen worden gerealiseerd (subsidiariteit)?

Botsing

In de zaak Onno Hoes tegen PowNed en Robbie H. zien we de beide grondrechten met elkaar botsen: het recht op privacy en de vrijheid van nieuwsgaring. Nadat het Openbaar Ministerie op 18 mei 2015 had besloten geen vervolging in te stellen, deed de civiele kamer van de Amsterdamse rechtbank op 12 augustus 2015 een tussenuitspraak in het voordeel van Onno Hoes.

Strijdig

Zijn deze uitkomsten met elkaar in strijd? Nee, een van de eerste dingen die een rechtenstudent leert is dat er een fundamenteel verschil bestaat tussen strafrecht en burgerlijk recht. Voor het strafrecht geldt de harde regel van artikel 16 van de Grondwet: geen feit is strafbaar zonder een voorafgaande wettelijke strafbepaling. Het OM zal de relevante artikelen in het wetboek van Strafrecht hebben afgevinkt: 139a, 139f en 441b Sr. Bij geen van die bepalingen is aan alle eisen van de delictsomschrijving voldaan.

Afvinken

Artikel 139a is niet van toepassing omdat de gesprekken werden opgenomen door een deelnemer (Robbie Hasselt). Artikel 139f niet, omdat de opnames plaats vonden in een openbare ruimte (een restaurant) en artikel 441b evenmin, omdat geen sprake was van een camera op een vaste locatie (cameratoezicht).

Ruimte

In het burgerlijke recht staat de rechter veel vrijer ten opzichte van de wet. Er is meer ruimte voor ongeschreven normen en open begrippen, zoals zorgvuldigheid, goede trouw, redelijkheid en billijkheid. Bij het invullen van die vage normen laat de civiele rechter zich weliswaar inspireren door grondrechten uit het Europese Verdrag tot Bescherming van de Rechten van de Mens (o.a. vrijheid van meningsuiting en privacy), maar zijn kompas is vooral de afweging van belangen.

Bodemprocedure

In het tussenvonnis van 12 augustus 2015 heeft de burgerlijke rechter PowNed opgedragen ervoor te zorgen dat de filmbeelden worden verwijderd uit de zoekresultaten van Google en Yahoo. Bovendien moet PowNed kopieën van de opnamen aan Hoes verstrekken, omdat gebleken is dat de uitgezonden beelden deels gemanipuleerd zijn. Sommige uitspraken die Hoes lijkt te doen, zouden in werkelijkheid afkomstig zijn van Robbie Hasselt. Aan de hand van de kopieën kan Hoes dit onderzoeken, zodat hij zijn vordering in de bodemprocedure daarop kan afstemmen.

Voorspelling

Het ligt voor de hand dat dit tussenvonnis een voorspellende waarde heeft voor het eindvonnis. Volgens de rechtbank is een burgemeester weliswaar een publieke figuur, maar niet zonder meer vogelvrij, zelfs niet als hij zelf aanleiding heeft gegeven voor een publiek debat over zijn persoon. Er was geen sprake van een ernstige misstand die alleen blootgelegd kon worden met behulp van een verborgen camera. De inbreuk op het privéleven van eiser was na afweging van alle belangen in dit geval niet gerechtvaardigd.

Wel filmen, niet uitzenden 

Het is overigens niet zo dat Onno Hoes in het tussenvonnis op alle fronten heeft gewonnen. In het verlengde van eerdere jurisprudentie maakt de rechtbank impliciet verschil tussen het gebruik van een verborgen camera als zodanig en het openbaar maken van de daarmee gemaakte beelden. Het laatste was onrechtmatig, het eerste –vooralsnog - niet. Dat is ook een reden waarom alleen PowNed veroordeeld is en niet Robbie Hasselt.

Stiekem

PowNed had bijvoorbeeld in de uitzending kunnen melden dat Onno Hoes in strijd handelde met eerdere afspraken in de gemeenteraad van Maastricht en kunnen citeren uit de opgenomen gesprekken. Zou Onno Hoes de juistheid van de citaten in rechte aanvechten, dan had PowNed de opnames vertrouwelijk aan de rechter kunnen voorleggen. Daarmee is niet gezegd dat een journalist altijd opnames mag maken met een verborgen camera, zolang hij de beelden niet uitzendt. Er zijn zeker plaatsen waar het stiekem filmen op zichzelf al een onaanvaardbare inbreuk is op de privacy en een strafbaar feit oplevert volgens het Wetboek van Strafrecht. Zelfs als het gaat om een politicus. 

Plaats een reactie

Name (required)

E-mail (required)

Een avatar? Ga naar www.gravatar.com

Onthoud mij
Hou me op de hoogte van reacties