Journalistiek en Nieuwe Media

Door docenten
Naakt en koud: ontkennen met beeld

Naakt en koud: ontkennen met beeld

Het is een oude discussie in het domein van de beeldtaal: hoe maak je ontkennende beweringen met beeld? Ontwerpers worstelen daarmee. Twee voorbeelden.

In John Bateman's boek Text and Image staat een prachtig voorbeeld van de worsteling met de ontkenning in beeld. Het is een oud en veelbesproken onderwerp in het domein van de beeldtaal. Een belangrijk verschil tussen verbale taal en beeldtaal zou zijn dat je met beeldtaal niet beschikt over de logische ontkenning. Dus de bewering "A is niet x". Daardoor, zo zeggen sommige onderzoekers, kun je bijvoorbeeld niet argumenteren met beeld. Daar is immers een ontkenning van een standpunt voor nodig en dat is onmogelijk. Zo kun je dus best een schilderij maken van mooi weer, of een schilderij van lelijk weer, maar niet een van geen mooi weer. 

Geen mooi weer

Een schilderij van geen mooi weer is een schilderij met regen of veel wind en wolken, afhankelijk van wat je slecht vindt. Het afbeelden van "niet regen" is onmogelijk. Want, het is er niet. Maar, zo werpt dan altijd iemand tegen, je kunt in beeld toch ontkennen door er een rode streep of een kruis door te zetten? Het antwoord daarop is, dat dat geen beeldtaal is, maar een symbool, en dat ligt erg dicht tegen de conventies die we hebben afgesproken in verbale taal. Maar je kunt toch eerst regen afbeelden en dan hetzelfde landschap zonder regen? Ja, maar dan gebruik je twee beelden en is het de opeenvolging die de ontkenning moet suggereren. En ook dat geldt niet.

Watercooler

Terug naar het boek van Bateman. Hij bespreekt, om dit verschijnsel te illustreren, het display van een watercooler, zo'n ding dat op veel kantoren staat, met een lichtblauwe fles erbovenop. Bij dit exemplaar heb je drie keuzes: een voor water met koolzuur en een voor water met ijs, of gewoon water met niks. Hij heeft één exemplaar gevonden met tekst en één met beeld.

Uit: Bateman, John A. Text and Imaghe. A critical introduction to the visual/verbal divide.

Links de versie met tekst. Dat is duidelijk: je kiest water op kamertemperatuur ("ambient") en vervolgens ijs ("cold") en of prik ("sparkling"). Rechts heeft een ontwerper dat geprobeerd met beeldtaal. Het gekoelde water (boven) door een glas met ijsklontjes en het water met koolzuur (onder) door een icoontje van een glas met bubbels, Duidelijk, ook voor mensen die geen Engels spreken en niet weten wat "cold" of "sparkling" is. Maar, en daar gaat het hier om, dan het "gewone water met niks". Hoe beeld je een glas water af zonder bubbels en zonder ijs? Het is een ronduit knullige oplossing: het glas met de A van ambient, een betekenis waar niemand achter komt, als hij die andere ijsmachine met de tekst niet kent. Blijkbaar is er geen beeld te bedenken voor water zonder meer. Water met niet-koolzuur en niet-ijs, 

Deze kwestie moet ook onderwerp van discussie zijn geweest bij het ontwerpbureau dat onderstaand pictogram bij de toegang tot het Schiermonnikoogse strand ontwierp. Naaktrecreatie willen de Schiermonnikogers beperken tot de gebieden buiten strandpaal 2 en 7. De combinatie van beeld en tekst is vreemd, omdat iemand die geen woord Nederlands spreekt, de tekst niet zal begrijpen, maar dat even terzijde. 

Er moest een afbeelding komen van mensen die naakt recreëren, die geen broek aan hadden. Dat kan op verschillende manieren. Maar in de stijl die hier gekozen is, zijn het gewoon twee gestyleerde plaatjes van mensen, zoals ze ook op wc-deuren staan. Maar naakt zijn die niet. Je kunt best naakte mensen afbeelden, met alles er prominent op en aan. Maar dat zou voor het conservatieve eiland waarschijnlijk een brug te ver zijn, moet de vormgever gedacht hebben. Hij of zij zat duidelijk op het gedachtespoor van "geen-kleren". Maar hoe beeld je dat af? Wel-naakt is iets anders dan niet-kleren. En geen kleren, dat kun je in deze situatie dus niet afbeelden. Een slimme vondst is dan om die kleren te laten zien op een plek waar ze niet áán zijn, maar uit. Iedereen blij. (Al is het natuurlijk een beetje rare vertoning om op een naaktstrand de hele tijd met je onderbroek in je hand te lopen.) 

Plaats een reactie

Name (required)

E-mail (required)

Een avatar? Ga naar www.gravatar.com

Onthoud mij
Hou me op de hoogte van reacties